Een basisvermogen voor professioneel handelen

Problem Solving is voor ons geen stappenplan dat je toepast wanneer er een probleem op tafel ligt.

Het is een onderliggend professioneel vermogen.

Zoals begrijpend lezen meer vraagt dan woorden kunnen lezen, en onderhoudend schrijven meer vraagt dan zinnen kunnen maken, vraagt Problem Solving meer dan oplossingen kunnen bedenken.

Het gaat om het vermogen om zelfstandiger en zorgvuldiger te werken met situaties die nog niet duidelijk zijn.

Dat betekent bijvoorbeeld:

beter zien wat er werkelijk speelt;
onderscheiden tussen symptoom, wens, oplossing en vraagstuk;
onderzoeken welke aannames in de probleemformulering zitten;
ruimte maken voor meerdere perspectieven;
begrijpen wat de context mogelijk maakt of tegenhoudt;
kleine bewegingen kiezen waardoor je iets leert;
handelen zonder het vraagstuk kleiner te maken dan het is.

Problem Solving helpt mensen niet om overal direct een antwoord op te hebben. Het helpt hen om verantwoordelijker met onduidelijkheid, spanning en complexiteit om te gaan.

Waar dit vaak begint

Problem Solving wordt belangrijk wanneer oplossingen elkaar opvolgen, maar het vraagstuk niet echt verder komt.

Bijvoorbeeld wanneer:

• teams steeds opnieuw dezelfde samenwerking proberen te verbeteren;

• een organisatie al veel interventies heeft gedaan, maar het onderliggende patroon blijft bestaan;

• leiders voelen dat er iets moet gebeuren, maar niet goed weten waar te beginnen;

• professionals vooral bezig zijn met brandjes blussen;

• een strategie wel helder klinkt, maar weinig helpt in dagelijkse keuzes;

• een leertraject wordt gevraagd terwijl nog niet duidelijk is wat er eigenlijk geleerd moet worden;

• mensen verschillend praten over “het probleem”;

• een project vastloopt omdat de oplossing belangrijker is geworden dan het vraagstuk;

• er druk is om snel te handelen, terwijl het begrip van de situatie nog dun is.

In zulke situaties is de verleiding groot om harder te werken aan de oplossing.

Nog een sessie.
Nog een plan.
Nog een training.
Nog een analyse.
Nog een besluit.
Nog een tool.

Soms is dat nodig. Maar vaak helpt het eerst om terug te gaan naar de vraag:

Wat noemen we hier eigenlijk het probleem?

Niet meteen naar de eerste oplossing

Een eerste oplossing is vaak begrijpelijk.

Zij geeft houvast. Zij maakt iets organiseerbaar. Zij laat zien dat er beweging is.

Maar een eerste oplossing kan ook te vroeg komen.

Een vraag over eigenaarschap wordt dan een training.
Een strategische spanning wordt een communicatietraject.
Een samenwerkingsprobleem wordt een teamsessie.
Een leerprobleem wordt een e-learning.
Een complex vraagstuk wordt een lijst acties.
Een ongemakkelijke werkelijkheid wordt een nette probleemdefinitie.

Dat gebeurt meestal niet door onwil. Het gebeurt omdat mensen onder druk staan, verantwoordelijkheden dragen en verder moeten.

Problem Solving vertraagt niet om te vertragen. Het helpt om precies genoeg te vertragen om beter te kunnen handelen.

De vraag is niet: Welke oplossing kunnen we bedenken?

Maar eerder: Wat moeten we eerst beter begrijpen om een verstandige volgende stap te kunnen zetten?

Basis onder strategie, leiderschap en leren & ontwikkelen

Problem Solving ligt als basis onder veel van het werk van Living Motion.

In strategie helpt het om niet te snel naar richting, prioriteiten of plannen te springen. Eerst moet duidelijker worden welk vraagstuk de strategie eigenlijk moet helpen hanteren, waar keuzes nodig zijn, en waar strategische taal wel of niet werkbaar wordt.

In leiderschap helpt Problem Solving om niet meteen gedrag van anderen te corrigeren, maar beter te begrijpen wat de situatie vraagt, welke rol iemand zelf heeft, waar verantwoordelijkheid ligt en welke beweging verantwoord is.

In leren en ontwikkelen helpt Problem Solving om niet elke vraag meteen te vertalen naar een training, werkvorm of leertraject. Eerst moet duidelijker worden wie hier wat te leren heeft, in welke praktijk, en waardoor ontwikkeling nu nog niet gebeurt.

Daarom is Problem Solving geen apart trucje naast strategie, leiderschap of leren.

Het is een manier van kijken die helpt om in die domeinen niet te snel aan het verkeerde probleem te werken.

Hoe wij kijken en werken

Wij beginnen meestal niet met de vraag welke oplossing passend is.

We onderzoeken eerst hoe het probleem is ontstaan, hoe het wordt gezien, welke taal ervoor gebruikt wordt, wie erdoor geraakt wordt, en welke oplossingen al in de situatie aanwezig zijn.

Daarbij kijken we onder andere naar:

Wat wordt hier als probleem benoemd?
Wie ervaart dat probleem, en wie niet?
Welke oplossing zit al verstopt in de vraag?
Wat is er al geprobeerd?
Wat blijft terugkomen?
Welke belangen, rollen of afhankelijkheden spelen mee?
Wat wordt nog niet gezegd?
Wat zou zichtbaar worden als we niet meteen oplossen?
Welke kleine stap kan helpen om beter te begrijpen wat er speelt?

We werken niet toe naar een perfecte probleemdefinitie voordat er iets mag gebeuren.

Vaak is juist een eerste, beperkte beweging nodig om te leren hoe de situatie reageert. Maar die beweging moet dan wel zorgvuldig gekozen worden. Niet als automatische oplossing, maar als manier om beter te begrijpen en verantwoord verder te handelen.

Wat werken met ons concreet kan zijn

De vorm hangt af van het vraagstuk. Problem Solving kan op verschillende manieren een plek krijgen.

Werkplaats rond een echt vraagstuk
Voor teams, leiders of professionals die een concreet vraagstuk scherper willen begrijpen voordat zij verder handelen. We onderzoeken wat er speelt, hoe het probleem nu wordt gezien, welke oplossingen al op tafel liggen, waar het vraagstuk vastzit, en welke volgende stap verantwoord is.

Teamsessie of leiderschapssessie
Voor groepen die merken dat zij steeds rond hetzelfde vraagstuk bewegen, maar er niet goed doorheen komen. Dat kan gaan over samenwerking, eigenaarschap, strategie, besluitvorming, prioriteiten, rolverdeling of terugkerende spanning in het werk.

Begeleiding van een project, programma of veranderopgave
Vaak is Problem Solving niet één sessie, maar een manier om een traject scherper te blijven hanteren. We kijken dan mee op momenten waarop keuzes nodig zijn, aannames zichtbaar worden, oplossingen te snel dominant worden, of het vraagstuk onderweg verandert.

Kleine leerklas of leergroep
Voor professionals die hun probleemoplossend vermogen willen versterken. In een kleine groep werken deelnemers met eigen casuïstiek. We gebruiken korte theorie, gezamenlijke analyse, oefeningen, reflectie en toepassing in de eigen praktijk.

Onderwijs, training en begeleiding
Problem Solving kan ook een plek krijgen in onderwijs, professionalisering of opleiding. Niet als los stappenplan, maar als vermogen dat mensen helpt zelfstandiger werken met vraagstukken in hun vak, organisatie of rol.

Online of hybride werken
Veel Problem Solving-werk kan ook online of hybride plaatsvinden. Dat past wanneer er echt contact mogelijk blijft: mensen brengen eigen werk in, we kunnen samen kijken naar wat er gebeurt, opdrachten bespreken, voorbeelden uitwerken, eventueel korte uitlegvideo’s maken, en online werkvormen of serious games gebruiken wanneer die het leren dienen. Online werken is dan geen afstandelijk product, maar een begeleide manier om aan echte vraagstukken of probleemoplossend vermogen te werken.

Boeken en denkwerk

Onze Engelstalige boeken The New Art of Problem Solving en Solving the Right Problem werken deze manier van kijken verder uit.

Ze zijn door ons geschreven voor mensen die problemen niet alleen sneller willen oplossen, maar beter willen begrijpen wat een probleem eigenlijk is, hoe probleemformuleringen ontstaan, en hoe handelen kan bijdragen aan beter begrip.

De boeken zijn ankers van het denkwerk achter deze pagina. Ze kunnen zelfstandig gelezen worden, maar ook gebruikt worden in onderwijs, begeleiding, werkplaatsen of professionele ontwikkeling.

Wie via de boeken bij Living Motion komt, vindt op de Engelstalige Problem Solving-pagina meer informatie over de boeken en mogelijke manieren om met dit denken verder te werken.

Wanneer dit goed past

Dit werk past wanneer mensen bereid zijn om een vraagstuk eerst beter te begrijpen voordat zij zich vastleggen op een oplossing.

Bijvoorbeeld wanneer:

• een probleem blijft terugkomen;

• verschillende mensen het probleem anders zien;

• een oplossing logisch lijkt, maar niet goed voelt;

• er al veel is geprobeerd;

• strategie, leren, leiderschap of samenwerking vastlopen op een dieper vraagstuk;

• een team of organisatie zelfstandiger wil leren omgaan met complexe situaties;

• professionals hun eigen probleemoplossend vermogen willen versterken;

• er behoefte is aan scherper denken én zorgvuldig handelen.

Het past vooral wanneer er een echt vraagstuk is, eigenaarschap aanwezig is, en mensen bereid zijn om ook hun eigen aannames, rol en verantwoordelijkheid te onderzoeken.

Wanneer het minder goed past

Dit werk past minder goed wanneer de vraag eigenlijk is:

Kun je ons snel de oplossing geven?
Kun je bevestigen dat onze probleemdefinitie klopt?
Kun je een stappenplan leveren dat we gewoon kunnen uitrollen?
Kun je zorgen dat iedereen na één sessie anders handelt?
Kun je een inspirerende problem solving-sessie geven zonder dat we echt aan een vraagstuk hoeven werken?

Die vragen zijn begrijpelijk. Ze ontstaan vaak uit druk, urgentie of de wens om verder te kunnen.

Maar als het probleem al vaststaat, de oplossing eigenlijk al gekozen is, of er geen ruimte is om de vraag opnieuw te onderzoeken, wordt Problem Solving snel een vorm zonder kern.

Daar zijn we voorzichtig mee.

Wanneer je merkt dat oplossen niet genoeg is

Problem Solving begint vaak op het moment dat een vraagstuk blijft terugkomen, ondanks goede bedoelingen, plannen, sessies of eerdere oplossingen.

Misschien is er al veel geprobeerd.
Misschien is er druk om nu door te pakken.
Misschien ligt er zelfs al een oplossing op tafel, maar voelt het toch alsof het probleem nog niet goed genoeg begrepen is.

Dat is een goed moment om contact op te nemen.

Niet omdat wij het probleem van je overnemen. En ook niet omdat elk vraagstuk automatisch om een traject vraagt. Maar wel omdat een eerste gesprek kan helpen om scherper te zien of Problem Solving hier iets kan bijdragen.

We kijken dan samen of er genoeg vraag, eigenaarschap en ruimte is om het probleem opnieuw te onderzoeken voordat de volgende oplossing wordt vastgezet.